Aktualności

Komisja Wyborcza informuje, iż do wyborów zgłosili się następujący kandydaci:

1. Michał KRUPIŃSKI (semestr 5)
2. Szymon POLAK (semestr 1)
3. Jaromir BARYLAK (semestr 7)

Przypominamy, iż zebranie wyborcze doktorantów, na którym zostanie przeprowadzone tajne głosowanie, odbędzie się we wtorek 29 listopada 2016 o godz. 14:00 w dużej Sali Wykładowej CBK na II p. Karty wyborcze będzie można oddawać do 14:30.

Doktoranci, którzy nie są w stanie osobiście uczestniczyć w zebraniu wyborczym mogą głosować pocztą elektroniczną na adres Męża Zaufania prof. Małgorzaty Królikowskiej - Sołtan (mkr@cbk.waw.pl), podając nazwisko wybranego przez siebie Kandydata.

Głosy elektroniczne można oddawać od poniedziałku 28 listopada od godz. 13:00 do wtorku 29 listopada do godz. 14:00. Obowiązuje czas urzędowy (czas serwera poczty CBK_PAN). W tym samym okresie w godzinach pracy można także oddać głos osobiście w zaklejonej kopercie na ręce Męża Zaufania (pokój 121 w CBK na Bartyckiej).

Barbara Popielawska, przew. Komisji Wyborczej

Pierwsze obrazy Wszechświata z polskich stacji LOFAR-a Drukuj Email
czwartek, 28 kwietnia 2016 12:08

Polskie stacje LOFAR-a wybudowane w 2015 roku pracują już rutynowo, tworząc razem z innymi, największy interferometr radiowy na świecie w dziedzinie niskich częstotliwości.

 

Na konferencji w Zandvoort w Holandii profesor Ger de Bruyn z Uniwersytetu Groningen przedstawił właśnie pierwsze obrazy nieba uzyskane dzięki polskim stacjom LOFAR-a (Rys. 1). Obserwacje przeprowadzone w lutym tego roku ukazują strukturę kwazara 3C196, odległego od Ziemi o 7 mld lat świetlnych. Same stacje holenderskie są niewystarczające, widzą obiekt jako pojedynczą plamkę. Dopiero ich połączenie z antenami w Polsce i innymi stacjami międzynarodowymi pozwala spojrzeć z dziesięciokrotnie lepszą zdolnością rozdzielczą i ujawnić bogatą morfologię obiektu, obszerne loby promieniowania i zwarte obszary gorącej plazmy. Poprawne działanie stacji i ich połączenie przez 10 GB/s łącze internetowe z superkomputerem w Groningen to sukces współpracy pomiędzy Uniwersytetem Jagiellońskim, Uniwersytetem Warmińsko-Mazurskim, Centrum Badań Kosmicznych PAN, Centrum Superkomputerowo-Sieciowym PIONIER i partnerami międzynarodowymi. LOFAR stał się prawdziwie międzynarodowym urządzeniem, łączącym różne części Europy i naukowców z wielu krajów.

Rys. 1. Z lewej: ujawnione detale struktury kwazara 3C196 na częstotliwości 116 MHz w wyniku obserwacji trzema polskimi oraz 48 pozostałymi stacjami LOFAR-a. Z prawej: analogiczny obraz z obserwacji wyłącznie stacjami holenderskimi. Zdolność rozdzielcza jest w tym wypadku zbyt mała by zidentyfikować złożoną morfologię kwazara. Polskie stacje i pozostałe stacje międzynarodowe pozwalają dziesięciokrotnie zwiększyć zdolność rozdzielczą obrazów ze stacji holenderskich. Źródło: ASTRON, zobacz: http://astron.nl/radio-observatory/lofar-science/lofar-science-highlights/lofar-science-highlights

Badanie struktury kwazara 3C196, choć ciekawe same w sobie, posłuży w tym wypadku głównie do badań wodoru neutralnego w tzw. epoce rejonizacji. Nastąpiła ona krótko po Wielkim Wybuchu, doszło w niej do powstania pierwszych gwiazd i czarnych dziur. Uzyskanie z LOFAR-a obrazów tak odległych zakątków Wszechświata wymaga osiągnięcia dynamiki sygnału rzędu miliona. Konieczne do tego jest dokładne rozpoznanie struktury bliższych i silniejszych źródeł (jak 3C196), a następnie ich usunięcie z map. Wymagana do tego zdolność rozdzielcza pozwalająca odróżnić szczegóły rzędu 0.5” jest osiągalna dopiero dla anten takich jak polskie, które są najbardziej oddalone od centrum LOFAR-a w Holandii. Detekcja sygnałów z epoki rejonizacji Wszechświata to jedno z najpilniejszych i najambitniejszych wyzwań współczesnej astrofizyki.

„We got good fringes from all Polish stations” - powiedział profesor de Bruyn podczas konferencji. Te dobrze widoczne oscylujące sygnały (listki interferencyjne, Rys. 2) są najlepszym dowodem poprawnego działania Polskich stacji i procesu korelacji sygnałów.  Uzyskano je usuwając wpływ ziemskich zakłóceń i dynamicznych zmian ziemskiej jonosfery. Pracujące polskie stacje stanowią potwierdzenie koncepcji niskoczęstotliwościowej interferometrii radiowej opartej o anteny umieszczone w rekordowych odległościach, ponad 1000 km.

 

2

Rys. 2. Skorelowane sygnały o różnych polaryzacjach (różne kolory) z polskich i holenderskich stacji LOFAR-a podczas obserwacji kwazara 3C196. Stacja oznaczona jako PL611 została zbudowana w Łazach pod Krakowem (Uniwersytet Jagielloński), stacja PL612 - w Bałdach pod Olsztynem (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski),  PL610 - w Borówcu pod Poznaniem (Centrum Badań Kosmicznych PAN w Warszawie). „Core” - oznacza połączone 24 stacje holenderskie. Źródło: ASTRON

Obecnie LOFAR składa się z 38 stacji holenderskich, 3 polskich, 6 niemieckich oraz pojedynczych w Szwecji, Wielkiej Brytanii, Francji i Irlandii (w budowie). Trzy polskie stacje powstały w ramach realizacji projektu Polskiej Mapy Drogowej Infrastruktury Badawczej. Sygnały przesyłane są do superkomputera w Groningen, gdzie podlegają procesowi korelacji i wstępnej kalibracji. Teleskop pracuje w zakresie od 10 MHz (najniższe częstotliwości radiowe dostępne do obserwacji z powierzchni Ziemi) do 240 MHz. Instrument ma duże pole widzenia i może jednocześnie obserwować różne części nieba. Główne badania naukowe prowadzone są w ramach kilku tzw. Projektów Kluczowych LOFAR-a, w których uczestniczą polscy naukowcy. Ich tematyka to:

- Przeglądy całego nieba - jaka jest kosmologiczna ewolucja powstawania gwiazd i aktywnych jąder galaktyk

- Pulsary i błyski radiowe - sondowanie ekstremalnych warunków astrofizycznych, które prowadzą do jasnych błysków promieniowania.

- Epoka rejonizacji - zrozumienie, jak pierwsze gwiazdy i czarne dziury spowodowały powstanie gorącego Wszechświata.

- Kosmiczny magnetyzm - jakie jest pochodzenie i ewolucja pól magnetycznych, które przenikają cały Wszechświat

- Słońce i nasze środowisko kosmiczne - powiązanie struktury wiatru słonecznego, rozbłysków słonecznych, stanu ziemskiej jonosfery, badania tzw. „pogody kosmicznej”.

- Promieniowanie kosmiczne - jakie jest pochodzenie najbardziej energetycznych cząstek we Wszechświecie

LOFAR rewolucjonizuje niskoczęstotliwościową astrofizykę i jest prekursorem zaawansowanych osiągnięć sprzętowo-programistycznych, które zostaną wykorzystane w przyszłych generacjach interferometrów takich jak Square Kilometre Array.

 

3

Krzysztof Chyży (Uniwersytet Jagielloński, Zakład Radioastronomii i Fizyki Kosmicznej, Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej)

Andrzej Krankowski (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Centrum Diagnostyki Radiowej Środowiska Kosmicznego)

Hanna Rothkaehl (Centrum Badań Kosmicznych PAN w Warszawie)

 

Edycja: Joanna Pietrzak

Poprawiony: środa, 01 lutego 2017 10:31
 
Start Aktualności Aktualności Pierwsze obrazy Wszechświata z polskich stacji LOFAR-a
Naszą witrynę przegląda teraz 130 gości 
Joomla! jest wolnym oprogramowaniem dostepnym na licencji GNU GPL