Trudno jest podsumować dwudziestoletni dorobek interdyscyplinarnej placówki naukowej o tak szerokim wachlarzu tematyki badawczej jaki reprezentuje Centrum Badań Kosmicznych.

Ponieważ tym co łączy tematykę uprawianą w CBK jest technika kosmiczna, więc uzasadnione wydaje się przypomnienie najpierw kilku liczb charakteryzujących aktywność CBK w badaniach realizowanych za pomocą aparatury własnej konstrukcji umieszczanej w przestrzeni kosmicznej.

W latach 1977-1997 zaprojektowano, zbudowano i doprowadzono do wyniesienia poza Ziemię 39 przyrządów badawczych, w tym 19 rakietowych i 20 satelitarnych.

Początkowo były to głównie eksperymenty realizowane za pomocą rakiet VERTICAL w ramach programu INTERKOSMOS, ale ostatni eksperyment rakietowy przeprowadzono w 1992 roku z pokładu rakiety NASA Terrier-Black Barnt.

Eksperymenty satelitarne zapoczątkowały dwa przyrządy pracujące od 1986 roku na obiekcie JONOSOND (Kosmos-1809).

Oprócz satelitów INTERKOSMOS aparatura CBK wchodziła w skład oprzyrządowania sond międzyplanetarnych FOBOS i MARS-96 oraz została zainstalowana na pokładzie stacji orbitalnej MIR.

I wreszcie skonstruowany w CBK czujnik własności termicznych powierzchni Tytana znajduje się w bloku aparaturowym próbnika HUYGENS i leci do Saturna w ramach międzynarodowej misji CASSINI koordynowanej przez NASA i ESA.

Oprócz przyrządów wynoszonych w przestrzeń kosmiczną w CBK zbudowano wiele unikatowych urządzeń naziemnych - np. jonosondę KOS, dalmierz laserowy, mikrofalowy miernik wilgotności gruntu, spektrometr charakterystyk odbiciowych obiektów naturalnych w zakresie światła widzialnego - które służą realizacji projektów badawczych Centrum i innych placówek.

Wszystkie konstrukcje CBK były podstawą prac naukowych publikowanych w recenzowanych czasopismach o zasięgu międzynarodowym i wydawnictwach konferencyjnych.

W latach 1992-1997 (w których wydawane były drukiem Raporty Roczne zawierające szczegółowe wykazy wszystkich publikacji i referatów na konferencjach międzynarodowych) pracownicy CBK ogłosili ogółem 488 prac w następujących czasopismach:

Czym dwudziestoletnia działalność Centrum Badań Kosmicznych wzbogaciła wiedzę o Ziemi i jej kosmicznym otoczeniu oraz jak poszerzyła postrzeganie praktycznych aspektów eksploracji przestrzeni okołoziemskiej?.

Zaczynając od spraw dotykających poniekąd naszej codzienności wspomnijmy o dwóch zagadnieniach.

Pierwszym jest włączenie Polski do europejskiego fundamentalnego układu geodezyjnego EUREF (EUropean REference Frame).

Dzięki wykorzystaniu globalnego systemu nawigacji satelitarnej GPS utworzono po raz pierwszy w historii państwa polskiego jednorodną sieć powierzchniową (złożoną z 358 punktów, których współrzędne zostały wyznaczone z centymetrową dokładnością) i związano ją z siecią europejską.

Umożliwia to nie tylko realizowanie zadań praktycznych w układzie współrzędnych wspólnym dla krajów Unii Europejskiej ale także podejmowanie nowych problemów naukowych.

Drugim zagadnieniem jest opracowanie lokalnego modelu jonosfery nad Europą, dzięki któremu CBK zapewnia najwyższy poziom serwisu prognoz heliogeofizycznych dla potrzeb zarówno krajowych służb telekomunikacyjnych jak również międzynarodowego systemu ISES (International Space Environment Service).

Spojrzenie na Ziemię jako na planetę kieruje uwagę znów na dwa aspekty działalności CBK.

Z jednej strony aktywne uczestnictwo Centrum - jako stałego ogniwa rożnych międzynarodowych sieci pomiarowych - w programach geodynamicznych i obserwacji laserowych sztucznych satelitów, otworzyło dostęp do zbiorów danych, których opracowanie zaowocowało odkryciem krótkookresowych oscylacji ruchu obrotowego Ziemi i znalezieniem ich korelacji z pewnymi zjawiskami geofizycznymi.

Z drugiej strony liczne eksperymenty rakietowe i satelitarne, w których CBK uczestniczyło, pozwoliły głębiej wniknąć w globalny obraz elektromagnetycznego otoczenia Ziemi i odkryć jego antropogenne uwarunkowania.

Specjalnością CBK stały się badania plazmy kosmicznej.

Eksperymenty dotyczące oddziaływania z jonosferą modulowanych wiązek elektronowych i strumieni plazmy pozwoliły zbadać proces wzbudzania i propagacji fal plazmowych.

Doprowadziły one nie tylko do lepszego poznania struktury i osobliwości górnych warstw atmosfery Ziemi, ale także dały okazję wykorzystania przestrzeni okołoziemskiej jako unikatowego laboratorium plazmowego, wnosząc wkład w rozwój fizyki plazmy.

Badania scyntylacji fal elektromagnetycznych emitowanych przez sztuczne satelity Ziemi doprowadziły do stworzenia obrazu turbulencji w jonosferze stanowiącego istotny element modelu tego obszaru przestrzeni okołoziemskiej niezbędnego dla potrzeb prognozowania warunków propagacji.

Przewidziano istnienie cienkich warstw prądowych w okresach zaburzeń w strukturze polarnej magnetosfery ziemskiej.

Odkryto nową populację plazmową w bliskiej magnetosferze, która w literaturze przedmiotu uzyskała nazwę ciepłej otoczki warstwy plazmowej.

Eksperymentalne i teoretyczne badania korony słonecznej, gdzie temperatura plazmy sięga milionów stopni, a w szczególności opracowanie metod i aparatury do rejestracji i analizy widm rentgenowskich rozbłysków słonecznych, umożliwiły określenie składu chemicznego plazmy, co w konsekwencji przybliża zrozumienie - dotychczas niewyjaśnionych - procesów wydzielania energii w koronie Słońca.

Wśród najciekawszych wyników badań oddziaływania plazmy wiatru słonecznego z materią lokalnego ośrodka międzygwiazdowego, prowadzonych przede wszystkim po kątem analizy kształtu heliosfery i procesów zachodzących w okolicach heliopauzy, warto odnotować przewidywania modelowe kształtów i rozmiarów ogonów magnetycznych Ziemi i Jowisza potwierdzone eksperymentalnie przez satelitę ISEE-3 i sondę Voyager 2 oraz propozycje wyjaśnienia międzyplanetarnej emisji radiowej w zakresie 2-3 kHz zaobserwowanej przez sondy Voyager.

Opracowano także pierwszy realistyczny model modulacji rozkładu wodoru międzygwiazdowego w heliosferze wywołanych związanymi z cyklem słonecznym efektami niestacjonarności ciśnienia promieniowania Słońca oraz częstości aktów jonizacji wodoru.

CBK uczestniczyło w odkryciu przez sondę ULYSSES helu międzygwiazdowego.

Badania środowiska plazmowego komety Halleya podczas misji sond VEGA przyniosło rozpoznanie dotychczas zupełnie nieznanej morfologii fal plazmowych wokół jądra kometarnego.

Ciekawym, chociaż nieoczekiwanym, rezultatem udziału CBK w eksperymencie VEGA było pokazanie możliwości wykorzystania anteny elektrycznej jako detektora cząstek pyłu.

Mówiąc o komecie Halleya trzeba wspomnieć o wkładzie CBK w badania subtelnych efektów w ruchach komet.

W komecie Halleya po raz pierwszy zaobserwowano bezpośrednio jądro komety i jego aktywność, w CBK wykorzystano te informacje do zbudowania modelu sil niegrawitacyjnych działających na kometę i włączono go do badań orbitalnych.

Wśród wielu komet okresowych, dla których opracowano modele ruchu, znalazła się także kometa Wirtanena, która będzie obiektem wszechstronnych badań w ramach przygotowywanej przez Europejską Agencję Kosmiczną misji ROSETTA.

CBK zostało włączone do kilku eksperymentów tego projektu.

Na zakończenie zwróćmy jeszcze raz uwagę na uczestnictwo CBK w zakrojonej na ogromną skalę, wielozadaniowej i najbardziej zaawansowanej dziś technologicznie misji CASSINI, której celem jest układ Saturna.

O przyrządzie zbudowanym w CBK wspomnieliśmy na początku, tu podkreślmy więc tylko, że zaproszenie do udziału w niej mogło się pojawić dzięki dwudziestoletniemu dorobkowi badawczemu i konstrukcyjnemu CBK.