Aktualności

Naukowcy Centrum Nadań Kosmicznych PAN wzięli udział w finale akcji charytatywnej Choinka Dobrych Serc, który odbył się w Warszawie 17 grudnia 2018 roku.

Więcej …
Profesor Jan Hanasz (1934-2020) Drukuj Email
wtorek, 20 października 2020 14:40

Dnia 18 października zmarł profesor Jan Hanasz. Chociaż jego doktorat (rok 1963) dotyczył jeszcze fizyki gwiazd, to wkrótce potem zajął się tym, co stało się pasją jego życia – radioastronomią.

Po 18 miesiącach pobytu na stypendium w Australii (Division of Radiophysics C.S.I.R.O.) w jednym z najlepszych w owym czasie ośrodków radioastronomicznych na świecie, zajął się po powrocie do Polski radiowymi obserwacjami Słońca.

Wkrótce okazało się to dla Niego za mało i zaczął organizować konstrukcję radiospektrografu przeznaczonego do umieszczenia na sztucznym satelicie Ziemi. Ten pierwszy polski eksperyment satelitarny nazwany Interkosmos-Kopernik 500 znalazł się na orbicie w roku 1973. Pracował w zakresie 0.6 – 6.0 MHz. Jednym z jego pierwszych odkryć było zaobserwowanie tzw. modów Bernsteina w jonosferze Ziemi, kolejnym wykrycie polaryzacji promieniowania radiowego niektórych wybuchów słonecznego promieniowania hektometrowego (III typu). Udało się również pomierzyć średnice źródeł wspomnianego promieniowania słonecznego. Jednak ze względu na niską orbitę satelita żył zaledwie kilka miesięcy. Był to chyba pierwszy eksperyment w ramach Interkosmosu, którego dane zapisywane były na taśmie magnetycznej. Nieocenioną pomoc w ich opracowaniu i wizualizacji okazali wówczas dwaj młodzi naukowcy: Marek Banaszkiewicz i Krzysztof Stasiewicz.

Kolejnym, znacznie bardziej skomplikowanym eksperymentem również kierowanym przez profesora Hanasza był wystrzelony 1996 roku w ramach misji Interball-2 radiospektropolarymetr POLRAD. Tym razem był on poświęcony przede wszystkim badaniom tzw. Kilometrowego Promieniowania Radiowego Ziemi (AKR) powstającego w polarnych obszarach magnetosfery ziemskiej (2000-20000 km nad powierzchnią Ziemi). Tutaj prof. Hanasz współpracował już nie tylko z kolegami z Rosji, ale przede wszystkim z grupami z Francji mającymi duże doświadczenie w analizie AKR m.in. w ramach szwedzkiej misji VIKING, a potem z naukowcami z University of Iowa – do dziś monopolistami światowymi w dziedzinie badań radiowych Układu Słonecznego. Przyrząd sprawdził się znakomicie a jego dane są wykorzystywane do dziś. Niektóre wyniki to np. solidna, statystyczna analiza polaryzacji AKR jak i wykazanie, że AKR rzeczywiście jest spolaryzowane kołowo, a składowa liniowa jeśli istnieje to jest praktycznie zaniedbywalna. Podobne pomiary zostały wykonane dwa lata później w ramach misji CASSINI. Kolejne odkrycie to związek pulsacji AKR z rezonansami linii sił pola magnetycznego (FLR) czy wykazanie z wykorzystaniem tylko jednego satelity silnej kierunkowości AKR (wiązki promieniowania styczne do owalu). Robert Mutel et al. w swojej klasycznej już pracy zrobił to wcześniej, ale z wykorzystaniem czterech satelitów misji CLUSTER jako interferometru. Zresztą krótko po tym przyjechał do Polski i spotkał się z prof. Hanaszem i współpracownikami.

Prof. Hanasz był członkiem Międzynarodowej Unii Astronomicznej (IAU), Amerykańskiej Unii Geofizycznej (AGU), Polskiego Towarzystwa Astronomicznego (PTA).

Drugą Jego pasją było zaangażowanie społeczne. Uwidoczniło się ono w ciemnych latach stanu wojennego, kiedy prof. Hanasz przez pewien okres faktycznie kierował podziemną Solidarnością w Toruniu. Jednak najbardziej znany epizod związany jest z powstaniem toruńskiego Radia i Telewizji „Solidarność” – radio korzystało m.in. z nadajników podwieszanych na balonach – miało zasięg do 40 km. Największe wrażenie wywołało jednak nałożenie na obraz telewizji haseł związanych z bojkotem zbliżających się wyborów. Po drugiej takiej emisji został aresztowany wraz ze współpracownikami. Po wyjściu z aresztu wrócił do pracy naukowej, chociaż miał np. zakaz wyjazdów zagranicznych. Dziesięć lat później wystartował Interball-2.

Prof. Hanasz przez wiele lat był zaangażowany w działalność fundacji POLCUL nagradzającej inicjatywy związane ze społeczeństwem obywatelskim. W roku 2009 został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, od roku 2016 jest honorowym obywatelem Torunia a w roku 2017 Krzyż Wolności i Solidarności.

Profesor Jan Hanasz był dobrym, życzliwym i pogodnym człowiekiem. Wielu spośród nas dużo mu zawdzięcza. Trudno jest się pogodzić z jego odejściem...

Poprawiony: piątek, 30 października 2020 17:20
 
Start
Naszą witrynę przegląda teraz 127 gości 
Joomla! jest wolnym oprogramowaniem dostepnym na licencji GNU GPL